Część pierwsza: Wprowadzenie do tematyki: Zakup samochodu terenowego. Podział na kategorie.

Wprowadzenie do tematyki: Zakup samochodu terenowego. Podział na kategorie.

Osobowe samochody z napędem 4×4 stanowią obecnie oddzielny segment rynku motoryzacyjnego w naszym kraju. W tej grupie pojazdów występuje dodatkowo główny podział na auta terenowe i SUV. W obu podgrupach pojawiają się kolejne podziały, ze względu na konstrukcje, właściwości trakcyjne, czy inne cechy szczególne. Wspólnym mianownikiem wszystkich pojazdów z tego segmentu jest napęd 4×4. W pozostałych kwestiach różnice bywają ogromne, można spotkać tu zwykły samochód osobowy z prostym systemem napędu 4×4 oraz profesjonalne auto terenowe wyposażonego w wiele specjalistycznych urządzeń. Ma to również odniesienie do rozbieżności cenowych. Najtańsze na naszym rynku nowe samochody osobowe z napędem 4×4 kosztują ok. 40.000 zł, ceny najdroższych znacznie przewyższają 400.000 zł.

Powody decyzji o zakupie nowego samochodu osobowego z napędem 4×4, czy to typowej terenówki, czy SUV-a, są bardzo różne. W oparciu o deklaracje nabywców, można pokusić się o wyszczególnienie czterech najczęstszych motywacji przy wyborze tego typu pojazdów:

  • względy prestiżowe
  • cele użytkowe
  • względy bezpieczeństwa
  • cele rekreacyjno-hobbystyczne

Względy prestiżowe

Wśród nabywców omawianych aut względy prestiżowe są najczęstszą motywacją. Po prostu samochody z napędem 4×4 są w Polsce z różnych powodów bardzo modne. Osoby zamożne sięgają po prawdziwe terenówki lub bardzo luksusowe SUV-y, których ceny wahają się ok. 200.000 zł, choć bardzo często znacznie tę kwotę przewyższają. W tym przypadku kwestie techniczne, czy specyfika eksploatacyjna mają niewielkie znaczenie. Bardziej liczy się modna marka, ładny kolor, czy bogate wyposażenie (np. koła aluminiowe, czy skórzana tapicerka).

ter005bMniej zamożni, a chcący się “pokazać”, klienci sięgają po popularne modele SUV-ów. Mają one znaczek 4WD (4 Wheel Drive), czy analogiczne w zależności od marki i modelu, np.: 4Motion, 4Matic, Quatrro, AWD (All Whell Drive), 4×4 i inne. Wyglądają jak terenówki, choć oferują znacznie mniejsze możliwości trakcyjne w terenie. To jednak nie jest ważne, bo auta te przeważnie w teren nie jeżdżą. SUV-y, ze względu na swoją prostszą konstrukcję, są zazwyczaj tańsze od terenówek. Ceny najpopularniejszych i najlepiej sprzedających się w Polsce SUV-ów wahają się w granicach 80.000 – 120.000 zł. Analizując zestawienia sprzedaży samochodów z tego segmentu w naszym kraju wyraźnie widać, że w ostatnich latach ok. 75% sprzedaży nowych aut z napędem 4×4 przypada na SUV-y.

FOTO: Samochody terenowe często cały swój żywot spędzają tylko na drogach asfaltowych, nie próbując nawet bezdroży. Ich zadaniem ma być “błyszczenie” na parkingu przed firmą lub modnym pubem, a nie łachanie się po krzakach.

Jeżeli chodzi o ceny samochodów z napędem 4×4, zdarzają się wyjątki od reguły, że SUV-y są tańsze od terenówek. Można na naszym rynku znaleźć terenówki tańsze od przeciętnych SUV-ów, np. Łada Niva, UAZ 31512, Suzuki Jimny, czy użytkowe pick-up w wersjach podstawowych. Są też na rynku SUV-y droższe od profesjonalnych terenówek. Jest to jednak względne rozpatrywanie pojazdów z różnych grup. Sam wspólny mianownik – czyli napęd 4×4 – to trochę za mało żeby zestawiać w porównaniu np. Łade Nive, czy UAZ 31512 z ponad dwukrotnie droższymi SUV-ami: Honda CRV, Toyota RAV4, czy ponad pięciokrotnie droższym: Volkswagenem Touareg, Cadillaca Escalade i Porsche Cayenne.

Trudno realnie doradzać w tym przypadku. Tu główną rolę odgrywa gust kupującego i jego możliwości nabywcze. Różnica kilku koni mechanicznych, czy gorsze parametry jezdne podwozia nie są tak ważne, jak znaczek modnej lub lubianej marki, czy bogate wyposażenie wnętrza. Moda i przywiązanie do marki to główne kryteria wyboru. Firmy bardzo dobrze zrozumiały to i obecnie prawie każda wytwórnia oferuje auta klasy SUV, nawet ci producenci, którzy dotychczas takich pojazdów nie mieli w swojej ofercie, np. BMW, Citroen, Mazda, Peugeot, Porsche, Skoda, Renault, Dacia, Volkswagen, Volvo.

Jeżeli planujesz wykorzystywać swojego SUV-a również do rekreacji poza asfaltowymi drogami, przed kupnem warto sprawdzić, jakie ponad standardowe modyfikacje będzie można w danym modelu poczynić, aby jazda w terenie była sprawniejsza. Warto również szukać auta bez dolnych spolierów i nisko schodzących zderzaków, gdyż przy jeździe po leśnych drogach bardzo łatwo można uszkodzić te elementy. Podobna sytuacja jest z karoserią i lakierem, podczas jazdy po bezdrożach bardzo łatwo o uszkodzenia, wgniecenia, czy zadrapania, dlatego kupując auto lepiej sobie darować bardzo atrakcyjny lakier, który będzie wymagał dodatkowej dopłaty.

Cele użytkowe

Kolejna grupa klientów to instytucje państwowe, firmy i osoby prywatne, które samochody z napędem 4×4, wykorzystują do pracy. W Polsce z grupy firm i instytucji największymi odbiorcami są: wojsko, policja, leśnictwo, energetyka oraz duże firmy telekomunikacyjne, budowlane, geodezyjne itp. Wybór pojazdów jest tu podyktowany specyfiką zadań im przeznaczonych oraz ceną zakupu i warunkami gwarancji. Nabywcy z tej grupy dużą wagę przywiązują do własności trakcyjnych i ceny, poszukują aut o konstrukcjach sprawdzonych i trwałych, z podstawowym wyposażeniem, bez ekstrawaganckich dodatków. Modna marka, atrakcyjny kolor, szybkość, czy moc mają w tym przypadku znaczenie marginalne. Oferta rynkowa takich pojazdów jest dość spora.

ter006bWażny jest również przeciętny spadek ceny. Wybór samochodu 4×4 dla firmy to bardzo złożony proces, w który zaangażowany musi być ekonomista i inżynier-mechanik. W kontekście amortyzacji ekonomicznej pojazdu w danym procesie trzeba bardzo wnikliwie rozpatrzeć relacje ceny zakupu do możliwości trakcyjnych i trwałości. Można to zrobić we własnym zakresie lub zlecić wyspecjalizowanej firmie doradczej.

FOTO: Czasami niektóre względy nakładają się na siebie – w ciągu tygodnia samochód może być ładny i ekstrawagancko reprezentacyjny, a w weekendowe wycieczki odsłaniać swoje zalety auta terenowego.

To samo dotyczy osób prywatnych, którym samochód z napędem 4×4 potrzebny jest do pracy. Nie ma uniwersalnych kryteriów ocen typu: samochód X jest lepszy od samochodu Y. Każdy przypadek musi być rozpatrywany indywidualnie. Rynek dodatkowo komplikuje kwestie wyboru, pojawiającymi się co pewien czas cenami promocyjnymi.

Co ciekawe obecnie w Polsce bardzo mało samochodów terenowych używanych jest w rolnictwie. Obrazek farmera w terenowym pick-up’ie to ciągle tylko stereotyp z filmów amerykańskich, który nie może przyjąć się na polskiej wsi. Nie ma co doszukiwać się bardzo złożonych przyczyn, rolników po prostu nie stać na takie samochody. W latach 70. próbowano stworzyć terenowego pick-up’a dla polskiego rolnika. Miał być nim Tarpan, jednak z napędem 4×2 jego “terenowość” była raczej pobożnym życzeniem producenta.

Względy bezpieczeństwa

Wielu nabywców aut z napędem 4×4 sięga po takie pojazdy z powodu większego bezpieczeństwa, jakie oferują one na drodze. Jest w tym dużo racji, ale zagadnienie jest bardziej złożone. Auta terenowe i SUV są przeważnie solidniejsze od typowych osobówek i posiadają lepsze podwozia (np. zawieszenie, hamulce), co wpływa bezpośrednio na bezpieczeństwo. Nie bez znaczenia są też gabaryty tych samochodów, które na pierwszy rzut oka budzą zaufanie. Jeżeli przy wyborze konkretnej marki, czy modelu kierujemy się tymi względami warto przeanalizować konstrukcję karoserii (np. wzmocnienia) i podwozia (np. zawieszenia, hamulce).

ter008bNależy jednak pamiętać, że w kwestii bezpieczeństwa istnieje wiele błędnych mitów, czego dobrym przykładem są terenówki z podwoziem ramowym. Samochody z karoserią o konstrukcji samonośnej posiadają strefy kontrolowanego zgniotu, które przy zderzeniach pochłaniają znaczną część energię uderzenia. Strefy zgniotu są częściami karoserii znajdującymi się przed i za kabiną pasażerską. Sama kabina musi mieć zwiększoną odporność na zgniatanie. Współcześnie projektowane samochody poddawane są testom zderzeniowym w celu doprowadzenia do optymalnej wartości energii pochłanianej przez zgniataną karoserię podczas zderzenia. Zasady konstrukcji pojazdów wymagają też by w wyniku deformacji strefy zgniotu do kabiny nie wchodziły elementy ze strefy zgniotu, np. układu kierowniczego, silnik.

FOTO: Etatowym użytkownikiem samochodów terenowych w naszym kraju jest wojsko. W Polskiej Armii, obok rodzimych Honkerów, można też spotkać tak rasowe terenówki z najwyższej półki jak Hummer H1.

W samochodach terenowych o ramowej konstrukcji podwozia nie ma kontrolowanych stref zgniotu, a rama działa jako przewodnik przy przenoszeniu sił uderzeniowych. Przy silnym zderzeniu prawie cała energia przenoszona jest do kabiny pasażerskiej, co ma przeważnie katastrofalne skutki dla kierującego i pasażerów. Przypuszczalnie obiegowa opinia o bezpieczeństwie terenówek z podwoziem ramowym bierze się stąd, że nawet przy silnym zderzeniu czołowym samochód ulega tylko nieznacznym deformacjom. Przy tego typu rozważaniach nie wspomina się jednak o losie pasażerów, porażanych siłami przenoszonymi przez sztywną ramę.

Cele rekreacyjne

Sporo użytkowników w samochodzie 4×4 widzi urządzenie przydatne do aktywnej rekreacji. Popularność jazdy w terenie zwiększa się z roku na rok, a najlepszym tego dowodem są liczby amatorskich imprez terenowych odbywających się w naszym kraju oraz rosnące ilości ich uczestników. Trzeba zdać sobie jednak sprawę z tego, że zakup samochodu to dopiero początek wydatków, jeżeli chcemy być częstymi bywalcami na bezdrożach. Przydatne modyfikacje ponadstandardowe oraz wyposażenie dodatkowe (np. wyciągarka, wzmocnienia, osłony) to znaczne koszty. Trzeba też liczyć się z ewentualnymi naprawami uszkodzeń, które przy jeździe w terenie powstają częściej niż przy normalnej eksploatacji.

ter007b

Rekreacyjna jazda w terenie ma tyle odmian, że trudno jest wygłaszać uniwersalne rady, jaki samochód wybrać. Czego innego wymaga długodystansowa turystyka z etapami terenowymi, gdzie najbardziej pożądane jest auto duże i wygodne.Zupełnie inny pojazd przydatny będzie podczas wypraw przeprawowych, gdzie małe lekkie auto z krótkim rozstawem osi wjedzie prawie wszędzie. Jeszcze inny samochód przyda się do zmagań w rajdach terenowych. Sporą grupą osób, zainteresowanych kupnem samochodu z napędem 4×4, są hobbyści – wędkarze, myśliwi. Dla ich potrzeb – przejechania krótkich odcinków łatwego terenu – wystarczy np. zwykły SUV.

FOTO: Głębokim sensem turystyki i rekreacji terenowej nie jest jazda najkrótszą i najłatwiejszą drogą. Wręcz przeciwnie – droga ma być ciekawa i ekscytująca.

Samochody używane 

Sprzedaż używanych samochodów terenowych w Polsce jest porównywalna ilościowo do sprzedaży aut nowych. Auta z napędem 4×4, zarówno typowe terenówki, jak i SUV-y, są pojazdami relatywnie drogimi. Dla mniej zasobnych finansowo miłośników tego typu pojazdów pewną alternatywą pozostaje zakup pojazdu używanego. W przypadku omawianych powyżej pojazdów nowych głównie rozpatrywane są cele wykorzystania i parametry eksploatacyjne oraz cena. W przypadku aut używanych w grę wchodzi przede wszystkim stan techniczny.

Rzetelna i rzeczowa ocena stanu technicznego samochodu terenowego (pojazdu o bardziej skomplikowanej budowie niż zwykła osobówka) dla osoby bez wykształcenia technicznego i doświadczenia warsztatowego jest czystą abstrakcją. W tym przypadku możemy ograniczyć się tylko do ocen wizualnych i przypuszczeń, że jeżeli samochód jest poobijany, ma zdarte opony, porysowany lakier, a z rury wydechowej wydobywają się kłęby dymu, to deklarowany przez sprzedającego dziwnie mały przebieg oraz specyfika użytkowania – np. dojazdy do pracy lub wyjazdy do kościoła – jest zwykłym oszustwem i naciąganiem.

Rzetelnej oceny stanu technicznego samochodu używanego można dokonać wyspecjalizowany warsztat samochodowy lub autoryzowany serwis danej marki, gdzie mechanicy znają dany model i wiedzą, co sprawdzać oraz jak dany stan interpretować. Tego typu usługa kosztuje kilkaset złotych, w zależności od zakresu kontroli. Za 200 – 300 zł można uzyskać podstawową opinię o stanie technicznym pojazdu. Przy cenach używanych samochodów terenowych idących w dziesiątki tysięcy złotych inwestycja w fachową ocenę wydaje się śmiesznie niska. Podstawowe parametry rozważane przy zakupie pojazdu używanego – przeważnie rok produkcji i przebieg – nie są wcale miarodajne. Opierając się na wieloletnim doświadczeniu warsztatowym, można stwierdzić, że samochód terenowy z silnikiem o dużej pojemności, przy założeniu prawidłowej eksploatacji i serwisu, po np. 10 latach i przebiegu 150.000 km jest jeszcze w pełni sprawnym i wartościowym pojazdem. Z drugiej strony źle użytkowane i niedbale serwisowane auto 4-letnie z przebiegiem poniżej 70.000 km kwalifikuje się do bardzo kosztownych napraw.

Ocena stanu technicznego używanego samochodu terenowego jest bardzo złożonym działaniem, które warunkuje również różnorodność konstrukcji grubo ponad 100 modeli tego typu pojazdów dostępnych na świecie w ostatnich 15 latach. Należy pamiętać, że w ostatnich latach sprowadzano do Polski duże ilości samochodów z napędem 4×4, przy czym podstawowym kryterium handlarzy była cena. Powodowało to, że do naszego kraju trafiały samochody zużyte lub powypadkowe.

Spis Treści:

[catlist name=4×4]