“Samochód Prezydenta” Część 2: Specyfikacja samochodu.

Terenowy Mercedes G5

W połowie lat 30., w owładniętych ideą wojny Niemczech, wszystko było podporządkowane odbudowywaniu potęgi militarnej nowej Rzeszy. Dotyczyło to również przemysłu motoryzacyjnego, który pod płaszczykiem produkcji cywilnej realizował konkretne plany wojskowe. Wszystkie nowoopracowywane konstrukcje musiały bezwzględnie spełniać kryteria wojskowe. W takim klimacie powstał terenowy Mercedes G5, którego konstrukcja została stworzona z myślą o wykorzystaniu militarnym.W10

Od początku jednak nie mieścił się on w typowych kanonach wyznaczonych dla ówczesnych pojazdów wojskowych, które powinny być: proste konstrukcyjnie, łatwe w obsłudze i naprawie, a przede wszystkim tanie w produkcji. Mercedes G5 był zaawansowany technologicznie, jego wytwarzanie było kosztowne, a wykorzystanie wszystkich walorów terenowych wymagało sporych umiejętności kierowcy.

FOTO: Ekskluzywny, terenowy Mercedes G4.

Pierwszą mercedesowską terenówką był Durnberga z 1907 roku. Kilkanaście lat później, na przełomie lat 20. i 30., narodziła się seria G, w której jednym z najciekawszych pojazdów był ekskluzywny, sześciokołowy G4, przeznaczony dla najważniejszych dostojników III Rzeszy. W 1937 roku zaprezentowano kolejny pojazd z tej rodziny – Mercedesa G5. W przypadku pierwszych pojazdów z tej serii (G1, G3, G4) kolejne modele były rozwinięciem poprzednich. G5, jako pojazd o zupełnie nowej konstrukcji, był odstępstwem od tej zasady.

Warto wyjaśnić nazewnictwo tego pojazdu. Fabrycznie do jego określania stosowano trzech oznaczeń: 200V, W152, G5, które według uznania, przemiennie stosowano w równych opracowaniach.

Początków Mercedesa G5 – jego konstrukcji, formy i przeznaczenia – należy szukać w 1933 roku, kiedy niemiecki Urząd Uzbrojenia Wojsk Lądowych rozpoczął dynamiczne działania zmierzające do maksymalnej unifikacji typów pojazdów używanych przez armię. W celu redukcji ilości produkowanych modeli samochodów, rząd wprowadził program budowy serii standardowych pojazdów. Chodziło o to, aby auta różnych marek produkowane dla wojska w maksymalnym stopniu posiadały wymienne części. Nie było to zgodne z rynkowym interesem konkurujących ze sobą wytwórni, a w tym czasie Niemcy rządzone były już w sposób dyktatorski przez Adolfa Hitlera. Partykularny interes poszczególnych firm musiał ulec ogólnonarodowej idei budowy silnej III Rzeszy, a dla tych, którzy próbowali polemizować na ten temat zaczęły powstawać pierwsze obozy koncentracyjne.

W latach 1934 – 1936, w klasie lekkich terenówek dla wojska, stworzono plany standardowego samochodu o napędzie 4×4, ze wszystkimi kołami skrętnymi. Tego typu rozwiązania konstrukcyjne były bardzo nowatorskie w owych latach.W12

Jako pierwsza zamówienie na te pojazdy otrzymała fabryka Stoewer ze Szczecina. Kilka miesięcy później produkcja podobnego pojazdu ruszyła również w zakładach BMW i Hanomag. Mimo wielu starań standaryzacja nie była pełna, samochody zewnętrznie wyglądały niemal bliźniaczo, ale różniły się sporą ilością części, np. napędzane były różnymi silnikami, posiadały mechaniczny lub hydrauliczny układ hamulcowy, miały odmienną instalację elektryczną.

FOTO: Cywilny Mercedes G5 z karoserią typu 4-drzwiowy kabriolet (z brezentowym dachem) i kierownicą po prawej stronie, cechą charakterystyczną dla pojazdów używanych w krajach o lewostronnym ruchu drogowym. Ten model oferowano na rynku cywilnym jako Myśliwski.

W latach 1934 – 1936, w klasie lekkich terenówek dla wojska, stworzono plany standardowego samochodu o napędzie 4×4, ze wszystkimi kołami skrętnymi. Tego typu rozwiązania konstrukcyjne były bardzo nowatorskie w owych latach.

Jako pierwsza zamówienie na te pojazdy otrzymała fabryka Stoewer ze Szczecina. Kilka miesięcy później produkcja podobnego pojazdu ruszyła również w zakładach BMW i Hanomag. Mimo wielu starań standaryzacja nie była pełna, samochody zewnętrznie wyglądały niemal bliźniaczo, ale różniły się sporą ilością części, np. napędzane były różnymi silnikami, posiadały mechaniczny lub hydrauliczny układ hamulcowy, miały odmienną instalację elektryczną.

Pojazdy te nie cieszyły się dobrą opinią wśród żołnierzy. Owszem, były bardzo nowoczesne, ale w warunkach zadań wojskowych ich skomplikowana konstrukcja i obsługa oraz trudna naprawa były ewidentnymi wadami.

Z powodu licznych zamówień na inne modele samochodów, firma Daimler-Benz nie uczestniczyła bezpośrednio w programie produkcji “standardowej” lekkiej terenówki dla wojska. Mimo to fabryczni inżynierowie postanowili stworzyć własny pojazd posiadający podobną budowę – tak powstał właśnie Mercedes G5. Zewnętrznie był bardzo podobny do wspomnianych: Stoewera, BMW i Hanomaga. Posiadał jednak kilka cech charakterystycznych dla wozów Mercedes np. przednią atrapę. Kolejną różnicą w stosunku do konkurentów był fakt, że pojazd ten oferowano w kilkunastu odmianach karoseryjnych.

W latach 30. konstruktorzy Mercedesa mieli już spore doświadczenia w tworzeniu terenówek. Od kilku lat pracowali nad modelami: G1, G3 i G4, a od 1935 roku na bazie popularnego osobowego Mercedesa 170 V stworzyli wersje terenowe z napędem 4×4 – 170 VG i 170 VL, przy czym 170 VL miał również wszystkie koła skrętne.

W11 W13

 

 

FOTO: Lewe – Widok z góry na podwozie Mercedesa G5. Prawe – Mercedes G5 z karoserią typu kübelwagen, typową dla niemieckich samochodów wojskowych z lat 30.

Produkcja Mercedesa G5 ruszyła w 1937 roku, z racji braku rządowych zamówień na ten typ pojazdu, zaczęto oferować go na rynku cywilnym w Niemczech i poza granicami, m.in. podczas wystawy Motor Show w Londynie w 1938 roku reklamowany był, jako pojazd do turystyki i aktywnej rekreacji, czego najbardziej modnym hasłem były wówczas polowania. Tak właśnie przylgnęło do Mercedes G5 określenie “Myśliwski”.

Jesienią 1938 roku Mercedes G5 testowany był również przez polskie Biuro Badań Technicznych Broni Pancernych. W tym samym czasie w Państwowych Zakładach Inżynierii w Warszawie pracowano nad konstrukcją polskiego samochodu PZInż. 303. Trudno powiedzieć, czy naszym specjalistom zależało na sprawdzeniu Mercedesa G5 pod kątem ewentualnych zakupów, czy była to tylko wersja oficjalna, choć w gruncie rzeczy chodziło głównie o poznanie konstrukcji i porównanie jej z PZInż. 303. Napęd 4×4 i wszystkie koła skrętne było w owym czasie nowatorskim rozwiązaniem konstrukcyjnym w skali Europy i posiadało wiele “ułomności wieku dziecięcego”, tak więc porównania z innymi konstrukcjami były jak najbardziej wskazane.

K106 K107

 

FOTO: Zdjęcia z archiwum Mercedes-Benz Classic. Są to prawdopodobnie fotografie Mercedes G5, przeznaczonego dla prezydenta Mościckiego, wykowane w fabryce po zakończeniu budowy samochodu.

W swoim raporcie po próbach Mercedesa G5 Polscy specjaliści napisali: (…) Samochód był próbowany w B. B. T. Br. Panc. we wrześniu r. b. Wynik prób dodatni. Samochód posiada napęd od jednego silnika przez wyrównywacz, który może być blokowany. Samochód ma uresorowanie niezależne. Ogumienie typu terenowego. Skrzynię biegów specjalną, 5-biegową o przełożeniach dobrze dostosowanych do jazdy w terenie i na szosach. (…) Samochód ten może mieć zastosowanie jako: osobowy, ciężarowy o nośności ok. 600 kg. Jako ciągnik samochód ten może holować przyczepę o ciężarze 300 kg. (…).

Do zakończenia produkcji w 1941 roku wyprodukowano ogółem tylko 378 podwozi Mercedesów G5, na które zamontowano karoserię kilkunastu rodzajów. Nie był to sukces rynkowy, ale przyczyną tego był czas, w którym powstał ten samochód. Mercedes G5, ze swoimi założeniami cywilnej terenówki o wysokich parametrach trakcyjnych, wyprzedził rozwój motoryzacji w Europie o kilka lat.

Dane techniczne:

  • Silnik – Daimler-Benz M149
  • Rozrząd – dolnozaworowy
  • Ilość i układ cylindrów – 4, rzędowy
  • Pojemność skokowa – 2006 cm3
  • Stopień sprężania – 6,5
  • Moc maksymalna – 48 KM przy 3200 obr./min.
  • Skrzynia biegów – 5-biegowa plus 1 bieg wsteczny
  • Napęd – 4×4
  • Urządzenia do jazdy w terenie – blokady mechanizmów różnicowych (przedniego, tylnego i międzyosiowego)
  • Mechanizm skrętu wszystkich 4 kół
  • Zawieszenie – niezależne wszystkich kół, wahacze poprzeczne ze sprężynami śrubowymi
  • Hamulce – na 4 koła, hydrauliczne
  • Rozstaw kół / rozstaw osi – 1422 / 2530 mm
  • Długość / szerokość / wysokość – 3990 / 1680 / 1900
  • Koła / opony – 16″ / 16×6.00
  • Podwozie – ramowe
  • Masa własna – 1880 kg
  • Prześwit – 250 mm
  • Prędkość maks. drodze / teren – 80 / 25 – 35 km/h w zależności od wersji nadwozia
  • Zużycie paliwa droga / teren – 18 / 27 l/100 km
  • Średnica zawracania: – z wyłączonym mechanizmem skrętu tylnych kół – 12 m – z włączonym mechanizmem skrętu tylnych kół – 7 m

Źródła fotografii:
Strona medialna Mercedes-Benz, Mercedes-Benz Classic, archiwum Jasnogórskie OO. Paulinów w Częstochowie, Archiwum Akt Nowych, zbiory dr Jana Tarczyńskiego, zbiory Tomasza Szczerbickiego.