Część druga: Samochody terenowe GAZ 69 i UAZ 469B.

GAZ 69 i UAZ 469B

ter009b

 

Moją przygodę z samochodami terenowymi rozpocząłem w 1990 roku od radzieckiej terenówki GAZ 69. Kupiłem wtedy taki pojazd i zacząłem jego gruntowny remont trwający około 3 miesięcy. Całość rozebrałem na podzespoły.

FOTO: Radziecki GAZ 69, w latach 60 i 70 najpopularniejsza terenówka na naszych drogach.

ospawałem ramę i nadwozie, zmieniłem silnik na górnozaworowy (S-21), zweryfikowałem stan układu napędowego (był OK.), wymieniłem instalacje elektryczną i pomalowałem całość w kamuflaż. Potem Gazik służył mi kilka lat bez poważniejszych awarii.

ter010bKolejnym moim samochodem terenowym był radziecki UAZ 469B wyprodukowany w 1992 roku. Kupiłem go w 1995 roku. Auto miało przebieg tylko 2200 km i pochodziło z jednostek radzieckich stacjonujących, a właściwie już w owym czasie wycofujących się, z Niemiec.

Wszystko było nowe. Żaden remont nie doprowadzi samochodu do takiego stanu. To mnie cieszyło. UAZ 469B jeździł dużo lepiej niż Gazik, ale. był brzydki. W starym Gaziku 69 podobał mi się jego archaiczny styl.

FOTO: Radziecki GAZ 69, w latach 60 i 70 najpopularniejsza terenówka na naszych drogach.

UAZ był dużo nowocześniejszy, ale zarazem jakiś taki nijaki. Nie miał “klimatu”, własnej osobowości, trochę “śmierdział” milicją i ZOMO-lami, a z drugiej strony nie była to jeszcze terenówka jakościowo porównywalna do aut zachodnich tej klasy. Mojego UAZ-a 469B sprzedałem po 2 latach.

UAZ 469B z początku lat 90 był to twór radziecki z pogranicza epok polityczno – gospodarczych, choć z tego co widać do dziś, za naszą wschodnią granicą “cywilizacja motoryzacyjna”, czy mówiąc inaczej “kultura techniczna”, rozwija się dużo wolniej i kolejne wersje samochodu terenowego, bazującego na UAZ-ie 469, są nadal produkowane. W walce o rynek jego głównym orężem jest nadal niska cena.

FOTO: Mój UAZ 469B w pełnej krasie.

ter012b

W 1970 roku Rosjanie rozpoczęli produkcję samochodu terenowego UAZ 469B, następcy popularnego Gazika model 69 (GAZ 69). Masowy import tych pojazdów do Polski nastąpił dopiero pod koniec lat 70. W okresie tym zobowiązania “sojusznicze” ciągle jeszcze zmuszały instytucje państwowe w naszym kraju do kupowania radzieckich samochodów terenowych UAZ 469B, pojazdów wprawdzie nie najnowocześniejszych konstrukcyjnie, lecz dobrze sprawdzających się w ciężkim terenie. Niekorzystny dla Polski kurs złoty – rubel transferowy (umowna waluta wymienialna rozliczeń krajów socjalistycznych) powodowała, że samochody te były bardzo drogie, dużo ponad swoją realną wartość. ter011bMasowe zakupy radzieckich pojazdów (dla potrzeb wojska, milicji, administracji terenowej, służb leśnych, zakładów energetycznych, firm budowlanych, itp.) stwarzały duże obciążenie dla budżetu państwa. Import samochodów terenowych z Europy zachodniej, o wiele dojrzalszych konstrukcyjnie i niekiedy tańszych, nie był możliwy w ówczesnych warunkach politycznych.

FOTO: Mój UAZ 469B w pełnej krasie.

Narastający (od przełomu lat 70 i 80) kryzys ekonomiczny spowodował, że mimo sloganów o “braterskiej przyjaźni socjalistycznych narodów”, władze polskie podjęły decyzję o rozpoczęciu prac koncepcyjnych, zmierzających do stworzenia odpowiedniego osobowego wozu terenowego polskiej konstrukcji.W działaniach tych bazowano na wytwarzanych w naszym kraju samochodach osobowych i dostawczych. Lata 80 zaowocowały nowatorskimi konstrukcjami i kolejnymi prototypami (m.in.: PW 1 i 2, BR 83 i 85, Polonez 4×4, LPT), a pod koniec dekady już pojazdami produkowanymi seryjnie – Tarpan Honker.

Dane techniczne samochodu terenowego UAZ 469B

Marka – model : UAZ 469B (później UAZ 31512)
Kraj pochodzenia : Związek Radziecki
Lata produkcji : 1970 – 2004 (w latach 1985 – 2004 z niewielkimi zmianami, głównie kosmetycznymi, produkowany pod nazwą UAZ 31512)

Wymiary

Długość : 4025 mm
Szerokość : 1785 mm
Wysokość : 2050 mm (z dachem)
Rozstaw osi : 2380 mm
Rozstaw kół : 1453 mm
Prześwit : 270 mm
Masa własna : 1680 kg

Silnik

Typ : 4-cylindorwy, rzędowy
Rozrząd : górnozaworowy (ohv)
Pojemność skokowa : 2445 cm3
Stopień sprężania : 6,7
Moc maksymalna : 78 KM / 4000 obr./min.
Max moment oborotowy : 172 Nm / 2200 obr./min.
Układ zasilania : gaźnikowy
Chłodzenie silnika : cieczą
Układ smarowania : mieszany; rozbryzgowy i wymuszony, ciśnieniowy
Instalacja elektryczna : 12V
Alternator : 350W

Układ przeniesienia napędu

Sprzęgło : suche, jednotarczowe
Skrzynia biegów : 4-biegowa + wsteczny
Skrzynia rozdzielcza : z reduktorem
Przeniesienia napędu do mostów : wały napędowe
Rodzaj napędu : 4 X 4
Mosty napędowe : sztywne
Koła : 15″ i 16″ (opony 6×15 i 6×16)

Podwozie, nadwozie, zawieszenia

Rama : stalowa, 2 podłużnice i 6 poprzecznic
Zawieszenie przód : 2 półeliptyczne resory piórowe
Zawieszenie tył : 2 półeliptyczne resory piórowe
Amortyzatory : ramieniowe, hydrauliczne, dwustronnego działania. W późniejszych egzemplarzach, od przełomu lat 80 i 90, teleskopowe.
Hamulce : hydrauliczne, bębnowe, na wszystkie koła
Nadwozie : metalowe, otwarte, 7-miejscowe, 4-drzwiowe, dach brezentowy składany, przednia szyba opuszczana

Eksploatacja

Ładowność : 800 kg
Minimalny promień zawracania : 6,5 m
Zużycie paliwa : 17 l / 100 km
Prędkość maksymalna : 110 km/h

Pokonywanie przeszkód terenowych

Wzniesienia : do 31%
Brody wodne : do 70 cm
Inne informacje : UAZ 469B, na etapie produkcji w fabryce, poddawany był okresowym modyfikacją, według specyfikacji bieżących zamówień (w zależności od planowanej formy i miejsca wykorzystania) lub np. z powodów technologicznych. To powoduje, że w wielu źródłach można spotkać się z różnymi parametrami. Na przykład stosowano silniki o zróżnicowanym stopniu sprężania, co wpływało na charakterystykę trakcyjną pojazdu. Modyfikowano także zawieszenia, układ napędowy i inne podzespoły. Po zakończeniu wytwarzania UAZ-a 469B zaczęto produkować kolejne modele, które od pierwowzoru różniły się tylko drobnymi zmianami konstrukcyjnymi.

O ocenę samochodu terenowego UAZ 469B zapytałem Marka Szelągowskiego, 4-krotnego Mistrza Polski w Rajdach Samochodów Terenowych i mojego dobrego kolegę, który – mówiąc kolokwialnie – na terenówkach zjadł zęby.

ter013bSamochód UAZ 469B to konstrukcja, która zastąpiła produkowanego od 1952 roku popularnego Gazika czyli GAZ-a 69. Produkcja UAZ-a ruszyła w roku 1970. Równolegle do 1972 roku produkowany był GAZ 69 zarówno w wersji towarowej jak i w wersji komandorka. Przyglądając się UAZ-owi można dojść do wniosku, że założenia konstrukcyjne były takie, żeby w jednym pojeździe zawrzeć cechy samochodu terenowo-towarowego (GAZ 69), jak również samochodu terenowo-osobowego z czterema drzwiami (GAZ 69A).

FOTO: Mój UAZ 469B w pełnej krasie.

Konstruktorom z Ulianowska udało się połączyć te cechy bardzo dobrze a stworzony przez nich samochód stał się jednym z najbardziej popularnych samochodów terenowych na świecie, który z niewielkimi modyfikacjami produkowany był przez przeszło 30 lat i używany na wszystkich kontynentach. UAZ 469B stał się również pierwowzorem innych samochodów terenowych powstających poza Związkiem Radzieckim, np. w Chinach.

Konstrukcja nowego auta nie odbiegała wiele od konstrukcji jego poprzednika. UAZ miał również podłużnicową ramę nośną, półeliptyczne resory piórowe oraz sztywne mosty napędowe pochodzące de facto z GAZ-a 69 (od 1968 roku w GAZ-ie 69 stosowane były zmodyfikowane mosty napędowe, które później znalazły zastosowanie w jego następcy).

ter014bOdmienną cechą układu napędowego UAZ-a było zastosowanie skrzyni rozdzielczej (redukcyjnej) zespolonej ze skrzynią biegów. W GAZ-ie 69 skrzynka redukcyjna była osobnym elementem układu napędowego.

Dzięki doświadczeniom zdobytym przy produkcji i eksploatacji GAZ-a 69 jego twórcom udało się usunąć wiele mankamentów, które posiadały Gaziki, a co za tym idzie zwiększono komfort podróżowania, żywotność podzespołów, wydłużono przebiegi międzynaprawcze oraz zmniejszono koszty eksploatacji.

UAZ 469B, podobnie jak i jego poprzednik, charakteryzował się prostotą konstrukcji oraz bardzo dużą sprawnością terenową, jak przystało na pojazd wojskowy, przez co prócz wojska, milicji i służb państwowych znalazł zastosowanie we wszystkich sektorach gospodarek Demoludów oraz państw z nimi sympatyzujących.

FOTO: 6-kołowy UAZ 469 (konstrukcja własna) sfotografowany podczas rajdu samochodów terenowych w okolicach Serocka około roku 2000 (nie pamiętam dokładnie roku).

UAZ 469B jest niezaprzeczalnie częścią historii rozwoju motoryzacji, myślę że zdał egzamin i spełnił nadzieje pokładane w nim przez jego twórców, jak również często jest też częścią naszej własnej historii i częścią naszego życia, bo nie znam nikogo, kto byłby związany z polskim off-roadem i nie miałby do czynienia z UAZ-em lub jego nie mniej sławnym poprzednikiem.

Marek Szelągowski
Warszawa, 28.03.2012 r.

Spis Treści:

[catlist name=4×4]